نگاهی پژوهشی به رفتارهای روزمره در محیط دانشگاه

به گزارش ایسنا، در سال‌های اخیر، موضوع رفتارهای انسانی در سازمان‌ها، به‌ویژه در محیط‌های آموزشی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. سازمان‌های متمدن بر پایه رعایت حقوق متقابل، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، عدالت، احترام و ارتباط سالم شکل می‌گیرند. در چنین فضاهایی، تعامل میان افراد بر اساس نزاکت و اخلاق حرفه‌ای انجام می‌شود و همین موضوع به افزایش اعتماد و سرمایه اجتماعی کمک می‌کند. با این حال، شواهد متعدد نشان می‌دهد که همه سازمان‌ها، از جمله دانشگاه‌ها، همیشه به این اصول پایبند نیستند. در بسیاری از موارد، رفتارهایی دیده می‌شود که اگرچه ممکن است کوچک یا روزمره به نظر برسند، اما در مجموع فضای کاری و آموزشی را دچار تنش و فرسایش می‌کنند.

اهمیت پرداختن به این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که دانشگاه‌ها نه‌تنها محل آموزش و پژوهش، بلکه الگوی فرهنگی و اجتماعی برای نسل‌های آینده هستند. گزارش‌های بین‌المللی در دو دهه گذشته نشان داده‌اند که رفتارهای غیرمتمدنانه در محیط کار، از بی‌احترامی‌های کلامی گرفته تا بی‌توجهی و نقض هنجارها، پدیده‌ای رو به رشد و جهانی است. این رفتارها می‌توانند احساسات افراد را تحت تأثیر قرار دهند، رضایت شغلی را کاهش دهند و حتی زمینه‌ساز کناره‌گیری یا تعارض شوند. مطالعات انجام‌شده در کشورهای مختلف آسیایی نیز نشان می‌دهند که این مسئله محدود به یک فرهنگ یا منطقه خاص نیست و نظام‌های آموزشی نیز از آن مصون نمانده‌اند.

در این رابطه، سعید رجایی‌پور، دانشیار گروه علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه اصفهان، به همراه دو نفر از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را با تمرکز بر رفتارهای غیرمتمدنانه در دانشگاه‌ها انجام داده‌اند. این پژوهش با نگاهی تحلیلی به عوامل شکل‌گیری این رفتارها و راه‌های کاهش آن‌ها پرداخته و تلاش کرده است تصویری روشن از وضعیت موجود ارائه دهد. محققان با تکیه بر دیدگاه اساتید و خبرگان دانشگاهی، ابعاد مختلف این پدیده را بررسی کرده و نشان داده‌اند که بی‌توجهی به هنجارهای رفتاری می‌تواند در سطوح مختلف دانشگاهی بروز پیدا کند.

روش انجام این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی بوده است؛ روشی که به دنبال درک عمیق تجربه‌های افراد است. در این مطالعه، ۲۲ نفر از اعضای هیئت علمی و صاحب‌نظران دانشگاهی به‌صورت هدفمند انتخاب شدند و با آن‌ها مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت. گفت‌وگوها به‌گونه‌ای طراحی شده بود که تجربه‌ها و برداشت‌های شخصی افراد از رفتارهای غیرمتمدنانه در دانشگاه آشکار شود. داده‌های به‌دست‌آمده سپس با استفاده از روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار تخصصی، تحلیل و بررسی شدند تا الگوها و مفاهیم مشترک مورد شناسایی قرار گیرند.

یافته‌های پژوهش نشان دادند که بی‌تمدنی سازمانی در دانشگاه‌ها تنها به یک گروه محدود نمی‌شود و می‌تواند از سوی دانشجویان، اعضای هیئت علمی، مدیران و کارکنان بروز پیدا کند. این رفتارها شامل رعایت نکردن هنجارهای آموزشی و پژوهشی، بی‌توجهی به اخلاق حرفه‌ای، برخوردهای توهین‌آمیز، بی‌تفاوتی علمی و رفتارهای غیرحرفه‌ای با همکاران یا دانشجویان است.

همچنین مشخص شد که این پدیده تحت تأثیر عوامل فردی، درون‌سازمانی و برون‌سازمانی شکل می‌گیرد و پیامدهایی مانند آسیب به سلامت روانی، کاهش رضایت، نگرش‌های منفی و کناره‌گیری رفتاری را به دنبال دارد.

در جمع‌بندی نتایج، محققان تأکید کرده‌اند که بی‌تمدنی سازمانی می‌تواند به‌تدریج فضای دانشگاه را از یک محیط امن و یادگیرنده به فضایی پرتنش و فرساینده تبدیل کند. به همین دلیل، شناسایی زودهنگام این رفتارها و توجه به ریشه‌های آن‌ها اهمیت زیادی دارد. پژوهش نشان می‌دهد که بی‌توجهی به این موضوع، نه‌تنها کیفیت آموزش و پژوهش را کاهش می‌دهد، بلکه روابط انسانی و اعتماد متقابل را نیز تضعیف می‌کند.

بر اساس یافته‌ها، راهکارهایی برای کاهش این رفتارها پیشنهاد شده است، از جمله تمهیدات آموزشی مانند برگزاری کارگاه‌های آشنایی با رفتار متمدنانه، تمهیدات انگیزشی برای تقویت رفتارهای مثبت و اقدامات سازمانی مانند تدوین مرام‌نامه‌های اخلاقی. توجه به آموزش مهارت‌های انسانی، شناخت تفاوت‌های فرهنگی و بهبود شیوه‌های ارتباطی از دیگر نکات مهم مطرح‌شده در این پژوهش است. همچنین تأکید شده است که آشنایی دانشجویان جدید با هنجارها و آداب دانشگاهی می‌تواند نقش پیشگیرانه مؤثری داشته باشد.

گفتنی است این نتایج علمی‌پژوهشی در دوفصلنامه «مدیریت و برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی» منتشر شده‌ که نشریه‌ای علمی بوده و وابسته به دانشگاه شهید بهشتی است و به انتشار پژوهش‌های حوزه آموزش و مدیریت آموزشی می‌پردازد.

منبع : ایسنا